Anadolu'nun en büyük kentlerinden biri olarak kabul edilen Anavarza; Adana'n¿n Kozan ¿lçesi Dilekkaya Köyü s¿n¿rlar¿ içerisinde yer almaktad¿r. Kentin ilk olarak ne zaman kuruldu¿u tam olarak bilinmemektedir. I. yüzy¿lda Roma topraklar¿na kat¿lan Anavarza, Roma döneminde giderek güçlenip, M.S. II. yy. sonlar¿nda antik dünyan¿n dev kenti Tarsus ile her aç¿dan rekabet eder hale gelmi¿tir. Bu tarihten itibaren de Anadolu'nun en önemli metropollerinden biri olmu¿tur. Roma Dönemi'nde kentte; zafer taklar¿, sütunlu yollar, stadyum, tiyatro, amfi tiyatro, hamamlar, idari yap¿lar, tap¿naklar, su kemerleri vb. birbirinden ihti¿aml¿ yap¿lar in¿a edilmi¿tir. Bizans Dönemi'nde de geli¿meye devam eden kente bu yap¿lar¿n yan¿nda kiliseler ve ¿apeller in¿a edilmi¿tir. Bölgede s¿k meydana gelen depremlerden büyük hasarlar gören kent, VIII. yüzy¿lda Araplar taraf¿ndan zapt edilmi¿ ve Ayn Zarba olarak an¿lm¿¿t¿r. 964 y¿l¿nda Nicephorus Phocas taraf¿ndan tekrar Bizans s¿n¿rlar¿na dâhil edilen Anavarza, XI. yy.'da Malazgirt Zaferi'nden sonra kaçarak Çukurova'ya gelen Ermenilerin eline geçmi¿ ve I. Toros 1100 y¿l¿nda Anavarza'y¿ bäkent yapm¿¿t¿r.
